سایت Ask.com پس از 30 سال فعالیت تعطیل شد
به گزارش مجله وتورلد، روزگاری را به یاد بیاورید که اینترنت هنوز چیزی ناشناخته بود و ما برای یافتن پاسخ هایمان، نه به الگوریتم های هوش مصنوعی، بلکه به پیشخدمتی مبادی آداب به نام جیوز پناه می بردیم. در آن فضای ساده و صمیمی وب، Ask.com فراتر از یک موتور جستجو، یک همدم دیجیتال برای نسلی بود که تازه طعم جستجوی آنلاین را می چشید.
اکنون پس از سه دهه حضور مستمر، صدای آخرین کلیک ها در تالارهای مجازی این وب سایت قدیمی به گوش می رسد تا خاتمهی باشد بر یکی از خاطره انگیزترین نمادهای عصر دات کام. تعطیلی سایت Ask.com تنها خاموش شدن یک سرور نیست، بلکه فرو ریختن یکی از ستون های هویت بصری اینترنت اولیه است که با ورود هوش مصنوعی مولد دیگر جایی برای خود نمی دید.
این تصمیم بزرگ به وسیله هلدینگ IAC، نشان دهنده تغییر جهت بی بازگشت دنیای دیجیتال به سمتی است که در آن سادگی جستجوهای سنتی رنگ باخته است. با بسته شدن این پنجره، میراث جیوز برای همواره در بایگانی تاریخ وب نهاده شد. در این مطلب، به آنالیز علل غروب این ستاره قدیمی و تأثیری که بر زیست بوم وب گذاشت می پردازیم.
01
خاتمه یک دوران؛ خداحافظی رسمی با پیشخدمت دنیای وب
موتور جستجوی Ask.com که در ابتدا با نام مشهور Ask Jeeves در دوران بحران اواخر دهه 90 میلادی شناخته می شد، رسماً به کار خود خاتمه داد. شرکت IAC که مالکیت این برند را بر عهده دارد، در بیانیه ای اظهار داشت که به منظور تمرکز بیشتر بر حوزه های نوین، تصمیم گرفته است بخش جستجوی خود را که شامل این سایت قدیمی می گردد، متوقف کند. پس از 25 سال جوابگویی به پرسش های مردم سراسر دنیا، این وب سایت در تاریخ 1 می به صورت رسمی بسته شد. در پیغام خداحافظی این سایت آمده است که آن ها عمیقاً از مهندسان، طراحان و تیم هایی که در طول این دهه ها از این پلتفرم پشتیبانی کردند، سپاسگزارند. بعلاوه از میلیون ها کاربری که با کنجکاوی و وفاداری خود به این سرویس اعتماد کردند، قدردانی شده است. هرچند سرویس متوقف شده، اما در انتهای بیانیه ذکر شده که روح جیوز همچنان زنده خواهد ماند.
02
ظهور در برکلی و رقابت با غول های نوپا
این پلتفرم در سال 1997 به وسیله گرت گروئنر و دیوید وارتن در برکلی کالیفرنیا پایه گذاری شد، یعنی درست یک سال پیش از آنکه گوگل به عنوان موتور جستجوی غالب معرفی گردد. در آن موقع، ویژگی متمایز این سایت استفاده از پردازش زبان طبیعی بود که با یک شخصیت مجازی مجذوب نماینده ترکیب شده بود. شخصیت جیوز، پیشخدمتی که بر اساس یکی از کاراکترهای پی.جی وودهاوس طراحی شده بود، به نماد اعتماد و دانش در اینترنت نوپا تبدیل شد.
محبوبیت جیوز به قدری زیاد بود که حتی به عنوان یک عروسک بزرگ در رژه روز شکرگزاری میسی ظاهر شد و در کنار نمادهای تجاری بزرگ اوایل دهه 2000 خودنمایی کرد. این برند توانست با رویکرد انسانی خود، جایگاه ویژه ای در میان کاربرانی پیدا کند که هنوز با پیچیدگی های جستجوی کلمات کلیدی آشنا نبودند.
03
تحولات برند و واگذاری به هلدینگ IAC
اگرچه بسیاری هنوز این سایت را با نام قدیمی اش می شناسند، اما حدود 20 سال پیش نام جیوز از برند حذف شد. در سال 2006، پس از انتقال مالکیت به شرکت آمریکایی IAC، واژه جیوز و لوگوی پیشخدمت از ساختار سایت کنار گذاشته شدند تا ظاهری مدرن تر به خود بگیرد. در سال 2009، این سایت کوشش کرد با تمرکز بر بازارهای خاص، جایگاه خود را حفظ کند و حتی به عنوان موتور جستجوی رسمی مسابقات نسکار معرفی گردید. با این حال، با گذشت زمان و تسلط بی چون و چرای گوگل و بینگ بر بازار جستجو، این سایت به تدریج حاشیه نشین شد. اکنون با هجوم فناوری های هوش مصنوعی و تغییر بنیادین در نحوه جستجوی کاربران، مالکان سایت به این نتیجه رسیدند که دوران جستجوگرهای کلاسیک به سر آمده است.
04
تکنولوژی زبان طبیعی؛ میراث فراموش شده Ask.com
پژوهش های تاریخی در حوزه وب نشان می دهد که Ask.com یکی از پیشگامان واقعی در زمینه درک سوالات انسانی بود. در حالی که رقبای قدیمی مانند آلتاویستا بر تکرار کلمات کلیدی تمرکز داشتند، این سایت کوشش می کرد تا مفهوم جملات را درک کند. این رویکرد که امروزه پایه و اساس مدل های زبانی بزرگ است، در آن موقع بسیار جلوتر از عصر خود بود. جیوز به گونه ای طراحی شده بود که به کاربران اجازه می داد سوالات خود را دقیقاً همان طور که از یک شخص می پرسند، تایپ نمایند. این نوآوری باعث شد تا ترس لایه های مختلف جامعه از کار با رایانه کاهش یابد. اگرچه در نهایت الگوریتم های پیچیده تر گوگل پیروز میدان شدند، اما بذری که در این سایت کاشته شد، امروزه در دستیارهای صوتی و چت بات های هوشمند شکوفا شده است.
05
چرا موتورهای جستجوی کلاسیک در برابر هوش مصنوعی شکست خوردند؟
تحلیل های مالی و فناورانه نشان می دهد که مدل کسب وکار موتورهای جستجوی سنتی بر پایه نمایش لینک های مرتبط راسخ بود. اما هوش مصنوعی مولد این بازی را تغییر داد؛ کاربران دیگر در پی لیستی از سایت ها نیستند، بلکه پاسخ مستقیم و تدوین شده می خواهند. تعطیلی Ask.com نمادی از این تغییر پارادایم بزرگ است. سایتی که زمانی با شعار یک نفر می تواند تمام پاسخ ها را داشته باشد فعالیت می کرد، در برابر هوش مصنوعی که می تواند میلیون ها پاسخ را در لحظه ترکیب کند، تاب نیاورد. انتقال از عصر کلمات کلیدی به عصر مأموران هوشمند، قربانیان بزرگی می طلبد و Ask.com آخرین بازمانده از نسلی بود که نتوانست خود را با شتاب سرسام آور هوش مصنوعی هماهنگ کند. این خاتمه، در واقع شروع فصلی تازه در تاریخ وب است که در آن جستجو به یک مکالمه تبدیل شده است.
06
مروری بر فانتزی های دیجیتال؛ از جیوز تا دستیارهای امروز
شخصیت بخشی به تکنولوژی یکی از مجذوب نماینده ترین جنبه های تاریخ Ask.com است. استفاده از کاراکتر یک پیشخدمت انگلیسی، حسی از اشرافیت علمی و اطمینان را به کاربر منتقل می کرد. این دقیقاً همان مسیری است که امروزه شرکت های بزرگ با فراوری شخصیت های صوتی برای هوش مصنوعی دنبال می نمایند. جیوز در واقع پدربزرگ معنوی الکسا و سیری محسوب می گردد. در سال های اولیه، کاربران حتی برای جیوز پیغام های تشکر می فرستادند، که نشان دهنده عمق ارتباط انسانی با یک الگوریتم ساده بود. این پیوند عاطفی یکی از دلایلی بود که این سایت توانست علیرغم ضعف های فنی نسبت به گوگل، سال های زیادی دوام بیاورد. با خاموش شدن سرورهای این سایت، بخشی از حافظه جمعی کاربران قدیمی اینترنت که با پرسیدن از جیوز بزرگ شده بودند، به تاریخ پیوست.
سوالات (اسمارت)
1. چرا شخصیت جیوز در سال 2006 از این سایت حذف شد؟
مدیران تازه شرکت IAC معتقد بودند که تصویر یک پیشخدمت قدیمی با فضای مدرن و سریع وب در آن موقع همخوانی ندارد. آن ها می خواستند برند را به سمت یک موتور جستجوی حرفه ای و ابزاری سوق دهند که با گوگل رقابت کند. حذف این کاراکتر بخشی از استراتژی نوسازی هویت بصری برای جذب مخاطبان جوان تر بود.
2. آیا تعطیلی Ask.com به معنای نابودی کامل شرکت IAC است؟
خیر، شرکت IAC یک هلدینگ بزرگ است که مالکیت پلتفرم های بزرگی مانند Tinder و Dotdash Meredith را در اختیار دارد. تصمیم به تعطیلی این سایت تنها یک اقدام استراتژیک برای حذف بخش های غیرسودده و تمرکز بر پروژه های پیشرفته تر است. این شرکت همچنان به عنوان یکی از بازیگران قدرتمند دنیای رسانه و اینترنت باقی خواهد ماند.
3. موتور جستجوی Ask.com در سال های اخیر چگونه کسب عایدی می کرد؟
این سایت در دهه اخیر عمدتاً به وسیله قراردادهای نمایش تبلیغات با گوگل و ارائه نوار ابزارهای مرورگر عایدی داشت. بسیاری از کاربران به صورت ناخواسته و به وسیله نصب نرم افزارهای جانبی، Ask.com را به عنوان جستجوگر پیش فرض خود می دیدند. این مدل عایدیی با سخت گیرانه تر شدن قوانین مرورگرها به شدت تحت فشار نهاده شد.
4. چه تفاوتی میان سیستم جوابگویی جیوز و چت بات های امروزی وجود دارد؟
سیستم جیوز بر اساس یک پایگاه داده از سوالات پیش فرض و الگوریتم های تطبیق کلمات کار می کرد که بسیار محدود بود. چت بات های امروزی از شبکه های عصبی عمیق برای فراوری پاسخ های کاملاً تازه و خلاقانه استفاده می نمایند. در حالی که جیوز فقط شما را به یک صفحه وب راهنمایی می کرد، هوش مصنوعی فعلی پاسخ را برای شما می سازد.
5. آیا اطلاعات و تاریخچه جستجوهای کاربران در این سایت حذف خواهد شد؟
طبق سیاست های حفظ حریم خصوصی IAC، داده های شخصی معمولاً پس از مدتی تعیین از روی سرورهای فعال حذف می شوند. با تعطیلی کامل سرویس، دسترسی به تاریخچه های قدیمی جستجو برای کاربران غیرممکن خواهد بود. با این حال، نسخه های آرشیوی صفحات عمومی سایت به وسیله پروژه هایی مانند Wayback Machine حفظ شده اند.
6. تأثیر تعطیلی این سایت بر روی وب سایت های مرجع چگونه خواهد بود؟
اندازه ترافیک ورودی از Ask.com در سال های اخیر به زیر یک درصد کل جستجوها رسیده بود، بنابراین تأثیر محسوسی نخواهد داشت. سایت های خبری و مرجع مدت هاست که استراتژی های سئو خود را فقط بر اساس گوگل و شبکه های اجتماعی تنظیم نموده اند. این اتفاق بیشتر یک ضربه نمادین به تنوع موتورهای جستجو محسوب می گردد تا یک فاجعه ترافیکی.
7. چرا Ask.com نتوانست مانند یاهو خود را با تغییرات وفق دهد؟
یاهو از ابتدا یک پورتال محتوایی بزرگ بود، اما Ask.com هویت خود را صرفاً بر پایه ابزار جستجو بنا نموده بود. تمرکز تک بعدی بر روی جستجو باعث شد وقتی گوگل بازار را تسخیر کرد، Ask هیچ پناهگاه محتوایی دیگری نداشته باشد. فقدان سرویس هایی مثل ایمیل یا اخبار اختصاصی، وفاداری کاربران را به این برند تضعیف کرد.
8. آیا دامنه Ask.com به فروش خواهد رسید؟
بسیار بعید است که IAC یکی از باارزش ترین دامنه های سه حرفی دنیا را به سادگی واگذار کند. احتمالاً از این دامنه برای ریدایرکت به سایر پروژه های محتوایی شرکت یا به عنوان یک پورتال تازه استفاده خواهد شد. ارزش این دامنه به تنهایی میلیون ها دلار برآورد می گردد و یک دارایی استراتژیک برای مالک آن است.
9. چه درسی می توان از سرنوشت این سایت برای استارتاپ های امروزی گرفت؟
سرنوشت Ask.com نشان می دهد که داشتن یک ایده نوآورانه برای بقای بلندمدت در دنیای تکنولوژی کافی نیست. استارتاپ ها باید بتوانند به سرعت مدل های عایدیی خود را با تغییرات سخت افزاری و ترجیحات کاربران هماهنگ نمایند. وابستگی بیش از حد به یک محصول واحد و عدم سرمایه گذاری بر روی زیرساخت های هوش مصنوعی، خطری است که هر برند بزرگی را تهدید می نماید.
جمع بندی نهایی
تعطیلی سایت Ask.com بیش از آنکه یک رویداد مالی ساده باشد، خاتمهی بر یک فصل طلایی از کتاب تاریخ اینترنت است. جیوز، پیشخدمت وفاداری که زمانی الفبای جستجو را به کاربران می آموخت، حالا در برابر قدرت بی خاتمه هوش مصنوعی بازنشسته شده است تا به ما یادآوری کند که در دنیای دیجیتال، هیچ میراثی ابدی نیست. این اتفاق نشان دهنده پیروزی مطلق مدل های زبانی نوین بر سیستم های سنتی نمایه سازی است و پیغامی روشن برای تمام فعالان حوزه وب دارد؛ یا با جریان تکنولوژی همسو شوید و یا در صفحات آرشیو شده تاریخ گم شوید. اگرچه Ask.com دیگر جوابگوی پرسش های ما نخواهد بود، اما یاد آن به عنوان پلی بین زبان انسان و منطق ماشین، همواره در فکر جستجوگران قدیمی وب باقی خواهد ماند.
دکتر علیرضا مجیدی
پزشک، نویسنده و بنیان گذار وبلاگ خبرنگاران
دکتر علیرضا مجیدی، نویسنده و بنیان گذار وبلاگ خبرنگاران .
با بیش از 20 سال نویسندگی ترکیبی مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!
دربارهٔ علیرضا مجیدی در خبرنگاران